Yay İmalatı — Biga, Çanakkale

Kim üretiyor

Metiş Yay, Çanakkale'nin Biga ilçesinde çelik yay imalatı yapan bağımsız bir üreticidir. Üretim 1978'de başladı; bugünkü tesis 1998'den beri çalışıyor. Ağırlıklı iş kolu tarım aleti ve makinesi yayları, ama sarım hattı ayrım gözetmez — aynı hat üzerinde otomotiv, beyaz eşya ve genel makine yayları da üretiliyor.

Biga, Türkiye'de yay imalatının yoğunlaştığı sayılı yerlerden biridir; ilçede birden çok yay imalatçısı bulunuyor. Bu yoğunlaşmanın pratik faydası tedarik zincirindedir: tel, ısıl işlem ve kaplama hizmetleri aynı sanayi bölgesi içinde çözülüyor, bu da özel üretimde ara süreleri kısaltıyor.

Bulunduğumuz konum aynı zamanda çalışma alanımızı biçimlendirdi. Biga ve çevresi yoğun bir yem bitkisi ve hububat bölgesi; balya makinesi, ot toplama tırmığı ve mibzer sahada gündelik ekipmandır. Kataloğumuzun bu makine gruplarında derinleşmesinin sebebi bu — ürünler tarladan gelen ihtiyaçla şekillendi.

Neler üretiliyor

Sarım hattı 0,20 mm ile 40 mm arası tel çapında çalışıyor. Bu aralık, saat yayı inceliğindeki tel-form parçalardan kültüvatör ayağındaki ağır tip yaylara kadar geniş bir aralığı kapsıyor.

• Baskı yayı — eksenel yük altında sıkışan silindirik yay. Sitedeki hesaplayıcı bu tipte yay sabiti, çalışma boyu ve Wahl düzeltmeli emniyet katsayısı hesabı yapıyor.
• Çekme yayı — kancalı ya da halkalı, ön gerilmeli. Kanca formu yayın en zorlanan bölgesidir; kopmaların çoğu gövdede değil kancada başlar.
• Torsiyon yayı — sahada kurma yayı da denir. Gövdesi burularak, bacağı eğilerek çalışan yay; tarım makinelerinde toplayıcı ve tırmık gruplarının tamamı bu ailedendir.
• Konik yay — çapı boyunca değişen sarım. Yerinden çıkmaya dirençli olması ve kapandığında az yer kaplaması sebebiyle tercih edilir.
• Tel-form parçalar — firkete, R klips, D pim, S kanca, kırlangıç ve U form parçaları. Yay hesabından çok bükme geometrisi işidir.

Özel üretim nasıl işliyor

Kalıp bağımlılığı olmadan çalışmanın pratik anlamı şu: listede olmayan bir yay için ayrı kalıp yaptırmanız gerekmiyor. Üretim üç girdiden biriyle başlatılabilir.

Numune yolu en kesin olanıdır — eski yayın kendisi gönderilir, ölçüler üzerinden alınır. Teknik resim yolu seri üretim ve makine üreticileri için uygundur. Ölçü yolu ise en hızlısıdır: baskı ve çekme yaylarında tel çapı, dış çap, serbest boy ve sarım sayısı; torsiyon ve form yaylarında bunlara ek olarak bacak boyu ve bacak açısı yeterlidir.

Ölçü alamıyorsanız eski parçanın yanına bir cetvel koyup çektiğiniz fotoğraf da çoğu kalem için iş görüyor. Teklif formu dosya ekini kabul ediyor; fotoğraf, teknik resim ya da hesaplayıcının ürettiği pafta doğrudan eklenebilir.

Malzeme ve kaplama

Yay çeliği seçimi ürünün nerede çalışacağına göre yapılır. Genel makine yaylarında yaylık karbon çeliği, korozyona açık ortamlarda paslanmaz, yüksek yorulma yükü olan tarım kalemlerinde ise ısıl işlem görmüş yaylık tel kullanılıyor. Çelik seçiminin gerekçeleri teknik rehberdeki ayrı yazıda ayrıntılı anlatılıyor.

Sarımdan sonra gerilim giderme (temperleme) atlanmaz. Gerilim giderilmeden sarılan bir yay ilk çevrimlerde serbest boyunu kaybeder; sahada bu, "yeni yay hemen oturdu" diye tarif edilen durumdur ve bir kalite kusurudur.

Kaplama tarafında galvaniz standarttır, ayrıca boyalı ve farklı renklerde kaplama yapılıyor. Tarım kaleminde kaplama görsel bir tercih değildir: korozyon kesit kaybı üzerinden yay kuvvetini düşürür, yani kaplamasız bir tarla yayı henüz kırılmadan işini yapamaz hâle gelir.

Yay imalatçısı seçerken sorulacak sorular

Yay siparişinde en sık yaşanan sorun, gelen parçanın ölçüye uyup performansa uymamasıdır. Aşağıdaki sorular bunu önlemek için sorulur — cevabı olmayan bir tedarikçi, ölçüyü tutturup ömrü tutturamayabilir.

• Tel çapı aralığı nedir? Aralık dar ise ihtiyacınız her seferinde sınıra denk gelebilir. Bizde 0,20–40 mm.
• Sarım sonrası gerilim giderme yapılıyor mu? Yapılmıyorsa yay ilk sezonda serbest boyunu kaybeder. Bu, fiyat farkının en sık gizlendiği yerdir.
• Kalıp gerekiyor mu? Kalıp gerekiyorsa tek parça ya da küçük adet üretim ekonomik olmaz. Bizde kalıp bağımlılığı yok.
• Ölçü ile üretim yapılıyor mu, yoksa yalnız numune mi? Yalnız numune kabul eden bir tedarikçi, elinizde kırık parça yoksa iş göremez.
• Hangi kaplama seçenekleri var? Tarla yayında galvaniz asgari şarttır; kaplamasız teklif ucuz görünüp kısa ömür verir.