Helikopter Yayı Nedir?

Neden "helikopter" deniyor

Şanzımanlı ot toplama makinesinde kollar tek bir merkezden, şanzıman üzerinden tahrik alır ve yatay düzlemde döner. Kolların ucundaki parmaklar da bu dönüşle birlikte hareket eder. Dönen kol düzeni pervaneyi andırdığı için sahada makineye helikopter, yayına da helikopter yayı denmiş ve bu ad yerleşmiştir.

Basit çekilir tırmıklarda parmaklar makinenin ilerlemesiyle sürüklenir; şanzımanlı makinede ise kol sürekli döner. Aradaki fark yayın gördüğü çevrim sayısına doğrudan yansır.

Helikopter mi, kırkayak mı

Ot toplama tırmıklarında sahada iki tip karşılaştırılır: şanzımanlı dönen kollu makineye helikopter, tekerlek üzerinde sürüklenen tip tırmığa kırkayak denir. Satın alma öncesinde en çok sorulan sorulardan biri hangisinin daha iyi olduğudur.

Yay açısından fark şudur: kırkayakta parmaklar makinenin ilerlemesiyle sürüklenir, helikopterde kol şanzımandan tahrik alıp sürekli döner. Aynı tarlada helikopterin parmakları belirgin şekilde daha çok çevrim görür — yani aynı yay orada daha hızlı yorulur.

İki tipte de yay torsiyon tipi form yaydır ve aynı kurallar geçerlidir; değişen şey değişim sıklığıdır.

Helikopter yayı hangi tipte bir yaydır

Torsiyon tipi form yaydır. Gövde sarımı burulur, bacak eğilir — yani tel burulmaz, eğilir. Bu yüzden hesabında kayma modülü değil elastisite modülü kullanılır ve sonuç kuvvet değil moment birimindedir.

Pratikte bunun anlamı şu: yay sertliğini tel çapı kadar bacak boyu ve bacak açısı da belirler. Aynı gövdeye takılan iki farklı bacak, iki farklı yay demektir. Bu yüzden sipariş verirken yalnız tel çapı yetmez.

Kataloğumuzda bu ailede 9 mm tel çapı yaygın ölçüdür; Fimaks ve Çelmak tipi makineler için ayrı kalemler bulunur.

Sarım yönü — en sık yapılan hata

Torsiyon yay sarıldığı yönde yüklenmelidir. Ters takılırsa gövde çapı açılır, sarımlar mil üzerinde gevşer ve ömür belirgin biçimde düşer.

Sahada erken kırılan bir helikopter yayının sebebi çoğu zaman malzeme değil, ters takılmış olmasıdır. Montajdan önce sarım yönünü doğrulamak bu kırılmaların tamamını önler.

Ne zaman değişir

Şanzımanlı makinede kol sürekli döndüğü için parmaklar çekilir tırmığa göre daha çok çevrim görür. Bu, aynı yayın bu makinede daha hızlı yorulması demektir; sezon başı kontrolü bu grupta daha da anlamlıdır.

• Bacak açısı açılmışTorsiyon yayda yorulma kırılma değil açılma olarak görünür. Yay yüksüzken bile eski açısına dönmüyorsa ömrünün sonundadır.
• Parmak otu tam kavramıyorAçılan bacak otu sıyırır; tarlada namlu düzensizleşir ve toplama verimi düşer.
• Uçta aşınma başlamışParmak ucundaki incelme kesit kaybıdır; kırılma oradan başlar.
• Yüzeyde korozyon varEğilmede gerilme yüzeyde en yüksektir, bu yüzden pas doğrudan ömür kaybıdır.

Sıra hâlinde mi, tek tek mi

Aynı kol üzerindeki yaylar benzer yükü benzer çevrim sayısında görür, dolayısıyla benzer hızda yorulur. Biri kırıldıysa komşuları da ömrünün sonuna yaklaşmıştır.

Sıra hâlinde değişim makinenin dengeli çalışmasını sağlar ve tarlada tek tek arıza yaşamayı önler. Tek parça satış da yapılıyor; karar makinenin çalışma yoğunluğuna göre verilir.

Sipariş için gerekenler

Bu ölçüler elinizde yoksa makinenin marka ve modeli üzerinden eşleştirme yapılır. Emin olunamayan durumlarda eski yayın yanına cetvel koyup çekilmiş bir fotoğraf işi çözüyor.

• Tel çapıKumpasla, gövdenin ortasındaki sağlam bir sarımdan ölçülür. Bu ailede 9 mm yaygındır.
• Gövde iç çapıYay bir mil üzerine oturuyorsa belirleyici ölçü budur.
• Bacak boyuHer iki bacak için ayrı ayrı. Bacak uzadıkça yay yumuşar.
• Bacak açısıYüksüz durumda iki bacak arasındaki açı.
• Sarım yönüSağ veya sol. Yay sarıldığı yönde yüklenmelidir.