Tırmık Yayı Çeşitleri ve Saha Adları

Beş ad, iki farklı parça ailesi

Kalabalık gibi görünen bu adlar aslında iki aileye ayrılıyor: balya makinesinin toplayıcı grubundaki yaylar ve şanzımanlı ot toplama makinesinin dönen kolundaki yaylar. İkisi de torsiyon tipi form yaydır, ikisi de ürünü yerden kaldırır — ama ölçüleri, bacak formları ve çalıştıkları yük birbirinden ayrıdır.

Aşağıdaki liste hangi adın hangi aileye ait olduğunu ayırıyor. Sipariş verirken hangi kelimeyi kullandığınızın önemi yok; belirleyici olan parçanın hangi makinede, makinenin neresinde çalıştığıdır.

• Tırmık yayı — en geniş ad. Hem balya toplayıcısındaki hem ot toplama kolundaki yay için kullanılıyor. Tek başına yeterli değil; yanında makine adı gerekiyor.
• Tırmık teli — aynı parçanın, özellikle balya makinesi tarafında yaygın adı. "Tel" kelimesi yayın gövdesinden değil, düz uzanan bacağından geliyor.
• Pikap yayı · toplayıcı yayı — balya makinesinin ürünü yerden alım kanalına aktaran grubu. Pikap, İngilizce pickup'ın sahada yerleşmiş hâli.
• Namlu yayı — şanzımanlı ot toplama tarafının adı. Namlu, biçilmiş otun sıra hâline getirilmiş biçimidir; yay bu sırayı oluşturan kolun ucundadır.
• Helikopter yayı — yine ot toplama tarafı. Şanzımanlı dönen kollu tırmığa sahada helikopter deniyor.
• Tırmık sacı — yay değil. Yayın bağlandığı sac parçadır ve ayrı satılır. Kataloğumuzda ot toplama yay sacı olarak yer alıyor. Yayı yenilerken sac çatlaksa onu da değiştirmek gerekir; çatlak sac yayı yanlış açıyla tutar ve yeni yay hızla açılır.

Balya makinesi toplayıcı yayı

Balya makinesinde toplayıcı grubu, ekini ya da samanı yerden alıp alım kanalına aktarır. Parmak her devirde anıza değer, yani bu grup makinenin en yüksek çevrim gören yeridir. Belirleyici olan statik dayanım değil yorulma ömrüdür.

Bu ailede yay gövde boyuna göre kısa ve uzun sürümlere ayrılıyor; kataloğumuzda New Holland toplayıcı yayı kısa ve uzun olarak iki ayrı kalem hâlinde duruyor, Krone, Mascar, Hammer ve John Deere için ayrı kalemler var. Gövde ölçüsü tutsa bile yanlış bacak boyu takmak sık yapılan bir hatadır: bacak uzadıkça aynı açı için gereken moment düşer, yani yay yumuşar ve beklenenden hızlı açılır.

Aynı grupta çalışan iki kalem daha var: 6 mm tırmık cırcır baskı yayı toplayıcı akış düzenini tutar, tırmık fişek yayı ise parmak bağlantısında çalışır. Bunlar toplayıcı yayının yerine geçmez.

Şanzımanlı ot toplama (helikopter) yayı

Şanzımanlı ot toplama makinesinde yay, dönen kolun ucundadır ve otu sıra hâline — namluya — getirir. Balya toplayıcısına göre iki farkı var: bacaklar daha uzun, ve tarla yüzeyiyle teması daha doğrudan olduğu için darbeli yük daha ağır.

Bu ailenin ayırt edici formu çift bacaklı yaydır. Gövde sarımı burularak yükü alır, iki bacak yükü iki noktadan kola aktarır; böylece kola binen moment dengelenir ve bacağın yana kaçması engellenir. Bedeli şu: iki bacağın açısı birbirinden farklılaşırsa yük tek bacağa yığılır ve o taraf hızla yorulur. Sökülen yayda iki bacağın açısına ayrı ayrı bakmak gerekir.

Kataloğumuzda bu grup marka bazında listeleniyor: Çelmak, Fimaks, Hisarlar, Harmak, Karataş, Akyollar, Azimli, Metkarsan, Yurdusar, Krone, Massey Ferguson, Pöttinger, Gallignani, Gaspardo ve Paksan tipleri ayrı kalemler hâlinde duruyor.

Sürüklenen tırmıklar — kırkayak ve papatya

Şanzımanlı helikopter tırmığın yanında iki tip daha anılır. Kırkayak, sürüklenerek çalışan, arka arkaya sıralanmış yaylı dişleri olan tırmıktır; adı bu sıralanıştan gelir. Bu tipte kullanılan uzun ve kavisli tellere sahada akrobat teli de deniyor. Papatya tırmık ise dairesel dizilmiş parmak gruplarıyla çalışır ve adını bu görünüşünden alır.

Üçünün de yaptığı iş aynı: biçilen otu namluya çevirmek. Yay tarafındaki fark çalışma yüküdür — şanzımanlı tipte kol tahrikli döndüğü için yay hem daha yüksek çevrim hem daha düzenli yük görür; sürüklenen tiplerde yük daha düzensiz ama genelde daha düşüktür.

Yedek parça ararken bu ayrım önemli, çünkü aynı marka farklı tırmık tipleri üretebiliyor. Sipariş verirken tırmığın şanzımanlı mı sürüklenen mi olduğunu belirtmek eşleştirmeyi kesinleştiriyor.

Değişim zamanı nasıl anlaşılır

Tırmık yaylarında arıza kırılmayla değil açılmayla başlar. Sıra genellikle şöyle ilerler: bacak açısı büyür, uç ürünü tam kavramaz, toplama verimi düşer ve namlu dağınık kalır; sonra gövde ile bacağın birleştiği kıvrımda yorulma çatlağı başlar; en son kırılma gelir. Yani yay kırılmadan çok önce işini yapmayı bırakmıştır.

• Bacak açısıSökülen yayı serbest bırakıp yeni bir yayla yan yana koyun. Açı belirgin şekilde büyükse yay ömrünü tamamlamıştır.
• Çift bacakta simetriİki bacağın açısını ayrı ayrı karşılaştırın. Farklılaşmışlarsa yük tek bacağa yığılıyordur.
• Kıvrım bölgesiGövde ile bacağın birleştiği yere bakın. Yüzeyde ince çizgi görünüyorsa bu yorulma çatlağıdır; yay kırılmak üzeredir.
• Sac ve bağlantıTırmık sacında çatlak ya da ovallenmiş delik varsa yeni yay yanlış açıyla oturur ve hızla açılır. Sacı da kontrol edin.
• Takım hâlinde bakınAynı kol ya da sıradaki yaylar benzer yükü benzer çevrimde görür. Biri kırıldıysa komşuları da ömrünün sonundadır.

Sipariş verirken ne söylemeli

Marka adı iyi bir başlangıçtır ama tek başına yetmez, çünkü aynı marka farklı makine tiplerinde farklı yay kullanır. En kesin yol ölçüdür: tel çapı, gövde (iç) çapı, toplam boy, bacak boyu ve bacak açısı.

Ölçü alamıyorsanız eski parçanın yanına bir cetvel koyup çektiğiniz fotoğraf çoğu kalem için yeterli oluyor. Teklif formu dosya eki kabul ediyor; fotoğrafı doğrudan ekleyebilirsiniz.

Kataloğumuzda olmayan bir ölçü de üretilebilir. Sarım hattımız 0,20–40 mm tel aralığında kalıp bağımlılığı olmadan çalışıyor, yani tek parça için de ayrı kalıp gerekmiyor.